1 0001

 

Егор Никандрович сэриигэ ынырыллыан иннинэ 1929 сылларга “Мир” артыалга бэрэссэдээтэлинэн, 1932-1940 сылларга “Кыйыл Маяк” холкуоска тайадас тайааччынан улэлээбитэ. Сахабыт сирин тыйыс дымны ытын аахсыбакка, 50-60 кыраадыс тымньи>шарьиар кооператив табаардарьш 120 км. ыраах сытар Моой Урэхтэн, 90 км. тэйиччи Ааллаах Уунтэн агъшан таспыта. Сэрии иннинэ бастакы кэргэнэ Даайа ыарахан ыарыыттан елбутэ, оной уолунаан Ньукулайдьи>ш иккиэн хаалбыттара. Онтон Евдокия Ивановна Орлованы кэргэн ьшан, кыыстаах уол одолонон олодун салдаабьгга. Ийэбит Аграфена Егоровна адата сэриигэ ынырылларыгар баара-суода 5-6 эрэ саастаах эбит, оной адагъш туйунан ейдебулэ тутах содус этэ. Оной, кини ханна гиийэн сэриилэспитин туйунан ханна да сурукка-бичиккэ суода, “сэриигэ баран елбутэ” диэн эрэ буоллада. Дьэ, билигин аньны уйэ сайды ытын туйанан, интэриниэт сигиминэн кердееммут, эйэбит туйунан матырыйаал буллубут. Балтым Елизавета Яковлевна эйэтэ сэриигэ ынырыллан баран ханна тиийбигин, ханна гиииэн сэрии толоонугар охтубутун, Братскай могилада кемуллубут буолуон себун булбута. Онон, 2020 сылтан эйэбит сэриигэ кыттыытын туйунан маннык бэлиэтээйиннэри он'ордубут: • Сэриигэ ынырыллан баран, Челябинский уобаласка Кыйыл хайаарыма диэн байыаннай куоракка сэриигэ барыыга бэлэмнэниини ааспыт; • 09.08.1942 с. - 8-с резервнэй аармыйада 64-с стрелковай дивизияда содуруулуу-илинни фронна сулууспалаабыт; • 01.09.1942 с. - Бастакы гвардейский Сталинградский фронна ыыппыттар; • 01.10.1942-01.01.1943 с. - 66-с фронт Донской фронугар сулууспалыыр; • 01.02.1943-01.03.1943 с. - Урдуку кылаабынай командующайынан резервнэй ставкатыгар сулууспалыыр; • Саамай тийэх сулууспата Ардаа фронт 64-с стрелковай дивизиятыгар буолар. Ол курдук, Жиздринскэй операциями 26-с резервнэй хайыйар полкатыгар кыттан, 1943 сыллаахха кулун тутар 8 кунугэр сырдык тыына быстар. Дьэ, иги курдук, Егор Никандрович син саайыра барбыт, нууччалыы улаханнык билбэт кийи биллэрии суругар ыйыллыбытьш курдук, Смоленскай уобалас Жиздринскэй оройуонугар Кожановка дэриэбинэтигэр Братскай могилада кемуллубут курдук. Архыыпка сурулларынан, 1943 сыллаахха Высокое диэн дэриэбинэ тайьнар он'орбуттар уонна кыргыйыы хонуутугар елбут буойуттары биир иинтгэ компуттэр. 1950 сыллаахха Братскай могилада чугас сытар дэриэбинэлэргэ Братскай могилада кемуллубут буойуттар унуохгарын барытьш биир иин'Н'э Высокое дэриэбинэдэ кейерен адалан кемпуттэр эбит. 1954 сыллаахха буойуттарга аналлаах пааматынньык, кинилэр ааттара суруллубут постаменнар он'ойуллубуттар. Мин кэргэмминээн эйэм чуолкай ханна кемуллубут сирин балайда кердеетубут, онтубут Смоленскай уобалас билигин Калужский уобалас буолбут эбит. Онтон, Братскай могилабыт Высокое диэн дэриэбинэдэ баар диэн биллибит. Иги Братскай могилада кини аата суруллубатах. Интэриниэтинэн, Высокое дэриэбинэбит Думиничскай оройуон'И'а киирэрин билэн, дьайалтатьш кытта билисгибит. Дьайалта байыльиа Анна Александровна сурукпутугар олус тургэнник эппиэт биэрдэ. Кинилэргэ улахан Братскай могила баарын, сыллата хайыы (раскопка) тумугунэн булуллубут буойуттар унуохтарьш булан кемеллерун, элбэх буойуттар аймахтара кинилэр унуохгарьнар сугуруйэллэрин туйунан суруйдулар. Манна кемуллэ сытар сурада суох суппут буойуттар ааттара-суоллара 2020 сылга диэри ханна да сурукка-бичиккэ киирбэккэ сылдьыбыттар. Бадар тыыннаах ханна эмэ дизертирдээбиттэрэ буолуо диэн. Кыайыы 75 сыльш кэннэ эрэ архьн>шка киирэн керер-ирдиир кен уллэммит эбит. Бийиги эйэбит аатыгарсуолугар кыра бутуллуу баар эбит. Никандрович оннугар Николаевич диэн архыыпка баар. Калужский уобалас Думиничскай оройонугар эйэбит чуолкай аатын-суолун суруйан ыыттыбыт. Дьоммут кийи астына уеруех, 2021 сьш ыам ыйын 9 кунугэр Егор Никандрович Копырин аагъш кемуллэ сытар буойуттар ааттарыгар салгыы киллэрэн, постамен'Н'а аатьш уйэтиттилэр. От ыйыгар Калугада гиийэн, эйэбит тереебут-уескээбит Тыаныкытыттан буор ьшан, сырдык тыына быстыбыт дойдутугар Думиничскай оройуон Высокое дэриэбинэтигэр кемуллэ сытар кемус унуодар куттубут уонна тогуруччу алаадьы ууран тэлгэттибит. Манна 7422 буойун кемус унуода кемуллэ сытар эбит. Братскай могиланы олохтоох дьайалта керере-харайара биллэр, дойдубут араас муннугуттан дэлэгээссийэлэр кэлэллэр эбит. Анна Александровна эйэм олбутун туойулуур сурукка Кожановка дэриэбинэ аатын корен, бийигини онно илдьэбин диэбитэ. “Москва-Киев” трассада тахсан, адыйах мунуутэнэн Кожановка дэриэбинэдэ туораатыбыт. Бу дэриэбинэ олох эсгибит, адыйах дьиэ эрэ костер. С эрии садана уопсайа, 14 нэйилиэнньэлээх iivvii баара эбит, онно барытыгар сэрии тыына таарыйан ааспыт. Билигин итиннэ баара суода 3-4 эрэ дэриэбинэдэ олороллор. Кемелеспут дьоммутугар улаханнык махтанан туран, Егор Никандрович туйунан альбом онорбуппутун, сахалыы чорооммутун бэлэх уунан кэллибит. Поейынан Москвада айаннаан истэхпитинэ, дьоммут Думничинскай оройуон хайыатыгар бийиги туспутунан суруйбуттарын батсаап понуо мытам сойуттулар. Егор Никандрович тойо да уоттаах сэриигэ хорсуннук сэриилэстэр, биир да надараадада тиксибэтэдэ, аата-суола ханна да ахтыллыбатада, сурукка-бичиккэ тийиллибэтэдэ хомолтолоох. Бийиги бу айаммытыгар, кэргэним Розалия Петровна чугас аймахтара, уунэр колуонэ ойдуу-саныы сылдьыахтара диэн бэлиэтээйиннэри онорбут кинигэтин бэлэхтээтибит.

Егор Никандрович сиэнэ Егор Яковлевич БУРЦЕВ,