Онерский наслег


 ИВАН АФАНАСЬЕВИЧ СТРЕКАЛОВСКАЙ 1918 сыллаахха Өнөр нэһилиэгэр төрөөбүт. Төрөппүттэрэ эрдэ өлөннөр, кыайан чуолкайдамматтар. Барча-Хатарбытынан, Батыйалаах үрдүнэн олоро сылдьыбыттар. Иван «Биллээх», кэлин Горькай аатынан холкуоска чилиэнинэн киирбит. Ликбеһинэн үөрэнэн кыратык ааҕар-суруйар буолбут. 1941 сыллаахха маҥнайгы хомуурга атырдьах ыйыгар сэриилэһэр фроҥҥа бэбиэскэлэммит. 1942 с. ыам ыйын 4 күнүгэр сэриигэ ылбыт баастарыттан 5021 №-дээх госпиталга сытан өлбүт. Москва куоракка көмүллүбүт. Кэргэнэ – Мария Васильевна Сыроватская-Дулҕанньа кыыһа, Ивантан оҕото суох этэ. («Память» кинигэ II тома, 165 стр., С-1773.)


 Старостин Николай Петрович Өнөр нэһилиэгэр колхозтаах кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕа дойду сэриитин кэмигэр оскуола оҕото. Олус сэмэй, бэрээдэктээх оҕо оскуолаҕа балачча ситиһиилээхтик үөрэммитэ. Син биир атын оҕолор курдук сайынын колхоз араас үлэтигэр кыттара. Сэттэ кылаастаах оскуоланы бүтэрэн баран, Николай Петрович бары атын оҕолор курдук колхозка үлэлии тахсыбыта. Сотору кинини олохтоох маҕаһыыҥҥа атыылааччынан анаабыттара. Бу үлэҕэ ситиһиилээхтик үлэлээн дьон-сэргэ махталын ылбыта. 1948 сыллаахха Кыһыл Армияҕа ыҥырыллан сулууспаҕа аттаммыта. Сулууспалы сылдьан аска атарабыы буолан уһуннук ыалдьан өлбүтэ. Бииргэ барбыт табаарыстара Корея сэриитин кыттыылаахтара буолбуттара, сэрии ветерана буолар үрдүк ааты сүкпүттэрэ.

 


 ГРИГОРИЙ РОМАНОВИЧ СТАРОСТИН 1917 сыллаахха Өнөр нэһилиэгэр төрөөбүт. Комсомол чилиэнэ. Төрөппүттэрэ Роман Самсонович Старостин, Матрена Захаровна Черноградская Мандаҕаттаҕа олохсуйан олорбуттар. Бииргэ төрөөбүтэ – Вера Романовна Ушницкая. Григорий дьонун кытары «Кыһыл кыһа» холкуос бастаан тэриллиитигэр киирбиттэр. Субай сүөһү, бороон көрүүтүгэр холкуоска үчүгэйдик үлэлээбит. Ударник буолбут. Нэһилиэк биир саамай активнай комсомолеһын быһыытынан культурнай революцияны ыытыыга көхтөөхтүк кыттыбыт. Ликбеһинэн ааҕарга, суруйарга үөрэммит. Хайыһарынан күүскэ дьарыктаммыт. «Оройуон күрэхтэһиилэригэр миэстэлэһэрэ», – диэн кырдьаҕастар ахталлара. Сангаарга комсомольскай путевканан баран үлэлээн кэлбит. Стахановец аатын ылбыт. Дойдутугар эргиллэн кэлэн сэриигэ барыар диэри биригэдьиирдээбит. 1941 сыллаахха маҥнайгы хомуурга атырдьах ыйын 15 күнүгэр сэриигэ бэбиэскэлэнэн барбыт, 1942 сыл муус устар 17 күнүгэр сэриилэһэ сылдьан өлбүт. Көмүллүбүт сирэ биллибэт. 1942 сыллаахха тохсунньу 30 күнүгэр Чита диэкиттэн: «Сэриилэһэр фроҥҥа бардым», – диэн суруйбут. Кэргэнэ, оҕото суох. («Память» кинигэ III тома, 271 стр., С-264.)


 Сергеев Николай Михайлович 1918 сыллаахха төрөөбүтэ, Рядовой, партия чилиэнэ. Чурапчы военкоматынан 1941 сыллаахха атырдьах ыйын 15 күнүгэр армияҕа ыҥырыллыбыта. Воронежский, Курскай, Белгородскай, Харьковскай уобаластарынан сэриилэспитэ, Yс төгүл ыараханнык бааһыран 1943 сыллаахха атырдъах ыйыгар демобилизацияламмыта. Дойдутугар кэлэн үлэ үөһүгэр түспүтэ. Бастаан кулууп сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. 1944 сыллаахха колхоз председателлэрин бэлэмниир курска үөрэнэн кэлэн Өнөргө сүөһү иитиитин инструкторынан, колхозка биригэдьииринэн, ферма сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ, Хас да сыл Өнөр нэһилиэгин сельскэй Советын исполкомун председателинэн быыбарданан нэһилиэк  социальнай-экономическай сайдыытыгар үгүс сыратын биэрбитэ. Комсомольскай, партийнай тэрилтэлэр секретардарынан быыбарданан үгүс үлэни ыыппыта, ыччаты үтүөҕэ уһуйбута. Албан аат оройуоннааҕы кулуубун чилиэнинэн үлэлээбитэ, ыччат наставнига этэ. Кэлин пенсияҕа тахсан баран кадровай булчутунан, «Дүпсүн» совхозка охотоведынан үлэлээбитэ. Хорсуннук сэриилэспитин иһин Албан аат III степенэ орденынан, «Германияны кыайыы иһин» мэтээлинэн наҕараадаламмыта. Кыайыы 40 сылыгар Аҕа дойду сэриитин I степеннээх орденынан бэлиэтэммитэ, Өр сыллаах үчүгэй үлэтин иһин норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитин аатын ылбыта, улуус, нэһилиэк бочуоттаах олохтооҕо аат иҥэриллибитэ. Николай Михайлович олоҕун 4 оҕото, сиэннэрэ, хос сиэннэр салгыыллар.


Сергеев Алексей Степанович 1923 сыллаахха төрөөбүгэ. Дүпсүн оскуолатыгар үөрэммитэ. Үөрэҕэр үчүгэй, активнай позициялаах ыччат киһини комсомолга биир санаанан ылбыттара. Барыга бары сырдык өйдөөх, кэскиллээх былааннардаах оҕо киһи Өнөргө үлэ үөһүгэр түспүтэ. Оччотооҕу кэм ыччакка туруорар соруктара, былааннара киэҥ этэ. Онно өрүү инники кэккэҕэ сылдьара. Рядовой Сергеев А. С. 1942 сыл бэс ыйын 28 күнүгэр Чурапчы военкоматынан сэриилэһэр армияҕа ыҥырыллыбыта уонна ыараханнык ыалдьан 1943 сыллаахха дойдутугар төннөн кэлбитэ. Кини тымныйан тыҥатыгар оҕустарбыт этэ. Ол ыарыытынан өрүттүбэккэ 1946 сыллаахха олохтон туораабыта. Этэҥҥэ сылдьыбыта буоллар дойдутугар, дьонугар-сэргэтигэр элбэҕи оҥоруохтаах ыччат киһи эрдэ суорума суолламмыта.


МАКСИМ НИКОЛАЕВИЧ СЕМЕНОВ II Лөгөй нэһилиэгэр 1918 сыллаахха төрөөбүт. Төгүрүк тулаайах. Өнөргө кэлэн Алексей Петровичка Черноградскай-Муочускаҕа олорбут. Муочуска ханан аймаҕа буоларын кырдьаҕастар, чуолкайын билбэт буолан, эппэтэхтэрэ. «Кыһыл кыһа», кэлин Чкалов аатынан холкуос чилиэнэ. Тулаайах да буоллар, уопсай үлэҕэ-хамнаска көхтөөхтүк кыттара үһү. 1941 сыллаахха Чурапчы военкоматынан маҥнайгы хомуурга сэриигэ барарга бэбиэскэлэммит. 1942 сыллаахха муус устарга сэриилэһэ сылдьан өлбүтүн туһунан «Память» кинигэҕэ суруллубут. Ханна көмүллүбүтэ биллибэт. Кэргэнэ, оҕото суох. («Память» кинигэ II тома, 110 стр., С-516.)