1 0004

Оҕо сылдьан таайым Иннокентий Дмитриевич Колесов туһунан "лүөччүк, дьоруой убайдааххын" дииллэрин үлүбээй истэн кэбиһэрим. Кыайыы күнүн бырааһынньыга оччолорго да өрө көтөҕүллүүлээхтик ааһара. Ити күн аймахтар убайбытын, таайбытын иһирэхтик ахталлара. Сөмөлүөттэрэ умайан, 1945 сыллаахха ыам ыйын 28 күнүгэр Германия сиригэр өлбүтүн өйдөөн хаалбыппын. Таайым бииргэ төрөөбүт төрдүөлэр. Икки эдьиийдээрэ, Матыана уонна Марыыска (мин ийэм), Ньукулай диэн бырааттааҕа. Бөдөҥсүтүү иннинэ Удаҕан күөлэ диэн алааска кыстыктанан, Тиргэлииргэ сайылыктаналлара. Матыана биир уолламмытын, быраатын аатынан Киэсэ дэппитэ. Киэсэ Краснодардаады физкулыурнай институту бүтэрэн, кэргэннэнэн икки оҕолонон, хомойуох ийин, массыына саахалыгар түбэһэн суорума суолламмыта. Аны мин төрөөммүн, таайым аатын үйэтитэн, эмиэ Киэсэ диэн ааттанабын. Оҕо эрдэхпинэ төрөппүттэрим "дьоруой таайыи аатын илдьэ сылдьаҕын" дииллэрин манкыбар оҕустарбат этим. Дьэ, сааһыран баран таайым аатынан киэн туттабын. Кэнники таайым бойобуой суолун хаһан, тугу оҥорон үс уордьаны ылбытын билиэх-көрүөх санаа батарбакка, архыыбы хасыһан, наҕараадаламмыт лиистэрин булан, онон сирдэтэн сырдатарга сананным.

Наҕараада илииһигэр полкатын хамандыыра хас бойобуой көтүүну оҥорбутун, туох уһулуччуну онорон уордьаҥҥа тиксибитин суруйар эбит. Таайым Иннокентий Колесов 1 Суотту нэһилиэгэр 1925 сыллаахха төрөөбүтэ. Дьокуускай 2 №-дээх оскуолатын 7 кылааһын бутэрэн баран, оҕо эрдэҕиттэн лүөччук буолар баҕатынан Дьокуускайдааҕы планернай оскуола боруогун атыллаппыта. Ити 1942 сыл куһунэ этэ. 1943 сыллаахха 18 сааһын туолаат, Дьокуускай куорат байыанкамаатынан ыҥырыллан аармыйаҕа барбыт. Авиацияҕа баҕалаах уолчааны сөмөлүөт стрелок-радиһын үөрэҕэр ылбыттара. Курсант аармыйатааҕы олоҕун, кини дууһатын санаатын эдьиийэ Матрена Колесова сыа-сым курдук харайан илдьэ сылдьар суруктара кэрэһэлииллэр. 1943 сыллаахха суругар эдьиийигэр маннык субэлиир: "Мотя, кыанар эрэ буолларгът сүөһүгүн эһимэ, сэрии кэнниттэн cүөhy булар ыарахан буолуо уонна Хайтыцнааҕы ампаардары холкуоска атыылаан кэбис, дьонуҥ хара көлөһүннэрин харыстаа, мин тиийиэхпэр диэри учугэйдик олор". 1944 сыллааҕы суругар эдьиийин "Дъахталлар Аан дойдутааҕы куннэринэн эҕэрдэлиибин! Сылдьыы, доруобуйа олус бэрт, усулуобуйа учугэй, билигин өссө учугэй сиргэ барабын, уөрэхпин учугэйинэн бутэрдим, онон экипаж биир бастыҥ чилиэнэ буоллум. Манна саха диэн, дъиссипилиинэлээх диэн ытыктыыллар". Ити дьыл от ыйыгар: "Литваҕа Каунас куораттан 50 км. соҕуруу баарбын, эдьиийим Мотя, эйиэхэ 400 солк. мунньан переводтаабытым, ону туппутуц дуо?" - диэбит. 1944 сыл ахсынньы 17 кунунээҕи суругар: "Биһиги фронтон 70 км. ыраах баарбыт, мантан тиийэн сөмөлүөтүнэн сэриилэһэбит...". 1945 сыл кулун тутар 8 күнүнээҕи суругар: "Хорсунун иһин" мэтээлинэн наҕараадаламмытым, Берлиҥҥэ тиийэрбит чугаһаата, сотору штурмалыахпыт, сэрии бүтүөҕэ, кинилэри кытары ньээҥкэлэһэр бутэрэ чугаһаата", - диэбит. 1945 сыл ыам ыйын 13 кунэ: "Кыһыл сулус", Албан аат 3 истиэпэннээх уордъаннарынан уонна "Хорсунун иһин" мэтээлинэн наҕараадаланным, онон киэн туттуҥ", - диэн суруйбут. Ити сыл ыам ыйын 18 күнүнээҕи суругар: "Бары холкуостаах оҕолорго, оҕонньотторго мин ис сүрэхпиттэн эҕэрдэбин тиэрдиҥ", - диэбит. 1944 сыл 3 Беларусскай фронт 64-с штурмовой полкатыгар штурмовик сөмөлүөккэ сержант званиелаах стрелок-радиЬынан анаммыт. Илиҥҥи Пруссияҕа онус бойобуой көтүүтүгэр "Хорсунун иһин" мэтээлинэн бэлиэтэммит. Полкатын хамандыыра хапытаан Юрченко суруйарынан, бэргэн ытааччы буолан, сөмөлүөтүн уонна лүөччүгүн үгүстүк өрүһүйбүт. Сүүрбэ иккис көтүүтүгэр өстөөх икки массыынатын уонна саллааттарын урусхаллаан, "Кыһыл сулус" уордьанынан надарааҕаламмыт. 1945 сыллаахха өстөөх "ME-109" икки истребителэ атаакалаабьггын бэргэнник ытыалаан, өлөр өлүү ытарчатыттан мүччү туттарбыттар. Ити хорсун быһыытьш иһин, "Аҕа дойду Улуу сэриигэ" уордьан 2-с исгиэпэнинэн наҕараадаланар. 1945 сыл муус устар 29 күнүгэр өстөөх автоколоннатын күл көмөр оҥорон, "Албан аат" уордьаҥҥа гиксэр. Итинник кыайыы өрөгөйдөөн турдаҕына, ыраас халлааҥҥа этиҥ эппигинии, эмискэ хара сурук кэлэр: "Саха АССР Уус Алдан оройуонугар төрөөбут старшай сержант Колесов Иннокентии Дмитриевич 1945 сыл ыам ыйын 28 кунугэр сулууспалыыр эбээһинэһин толоро сылдьан өллө. Вормдитг (Плицци Пруссия) куоракка көмүлүннэ." Таайым суругуттан көрдөххө, бутэһик уордьанын тыыннааҕар туппатах эбит. Ити курдук, Ада дойдуну көмүскүүр Улуу сэриитин сержант-авиатора байыаннай сулууспаҕа өлбүтэ. Ол кэмнэ 64-с Кутузов уордьаннаах Кенигсберскэй штурмовой авиационнай полк стрелок-радиһа этэ. Хоту дойду кыраҕы харахтаах уола Иннокентий Колесов зенитнэй пушкатын уонна бүлүмүөтүн уотун арбаммыт фашист эттэринэн-хааннарынан билбиттэрэ саарбаҕа суох. Тоҕус уон алта бойобуой көтүүнү оҥорбут, баара-суоҕа 20 эрэ сааһыгар тыынын толук уурбут таайым барахсан аата көмүс буукубанан суруллан уйэтитиллиэн баҕарабын.

Иннокентий ПОПОВ - Огуруоттаах. Суотту