Аан дойдуну атыйахтаах уу курдук аймаабыт алдьархайдаах сэрии биһиги кыра нэһилиэкпитин тумнубатаҕа. Ийэ дойду көмүскэлигэр II Өспөх нэһилиэгиттэн, сүрүннээн 1941-42 сылларга, бастакы-иккис хомуурга түбэһэн, ону таһынан Илиҥҥи фроҥҥа , 83 чэгиэн-чэбдик ыччаппыт, эдэр дьоммут барбыттара. Кинилэртэн 45-стэрин сырдык тыыннара сэрии толоонугар быстыбыта, 38-стара араас эчэйиини, бааһырыыны ылан, кэлэн төрөөбүт нэһилиэктэрин туһугар күүстэрин харыстаабакка үлэлээбиттэрэ. Сэрии ыар тыына кинилэр доруобуйаларын кэбирэтэн, күн бүгүн сэрииттэн эргиллибиттэртэн биһиги ортобутугар ким да суох.

Биһиги биир дойдулаахтарбыт Аҕа дойду сэриитигэр Советской Союз бырааттыы норуоттарын кытары сарын-сарыннарыттан өйөнсөн хорсуннук охсуспуттара. Биир дойдулаахтарбытын сэрии холоруга үнтү сөрөөн ханна-ханна тириэрдибэтэҕэй? Москва аннынааҕы хабыр хапсыһыыга, Сталинград куорат көмүскэлигэр сэриилэспиттэрэ, үгүстэрэ өлбүттэрэ. Сорохторо 21-с туспа хайыһар биригээдэтин састаабыгар сэриилэспиттэрэ. Үгүс биир дойдулаахтарбыт Курскайдааҕы хабыр хапсыһыыга, Сычев куорат туһаайыытынааҕы, Оренбург, Тверь о.д.а. куораттардааҕы кыргыһыыларга олохторун толук уурбуттара. Итини таһынан 26 киһи Илиҥҥи фроҥҥа сулууспалаабыта.

Алдьархайдаах сэрии тумнубут ыала диэн суоҕа. Биһиги нэһилиэкпитигэр олорбут Миитэрэй уонна Мотуруона Румянцевтар күн сирин көрдөрбүт сэттэ уоллара бары Аҕа дойду сэриитигэр барбыттара, кинилэртэн түөртэрэ эргиллибэтэхтэрэ. Бу биир ыалтан 7 ини-бии сэриигэ кыттыыта Саха сиригэр соҕотох түбэлтэ.

Өспөх нэһилиэгин дъоно-сэргэтэ тыылга да Кыайыы туһугар бэри-ниилээхтик үлэлээбиттэрэ. Государство сакааһынан Алдан өрүскэ балык биригээдэтэ тэриллибитэ, күндү туулээх сонордьуттара былааннарын өрүү аһара толороллоро.

Бүгүҥҥү дьоллоох олох туһугар Аҕа көлүөнэ өстөөҕү утары героической охсуһуута, күүрээннээх үлэтэ умнуллуо суохтаах, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ кэриэстэниллиэхтээх, сүгүрүйүллүөхтээх.