СИВЦЕВ ЯКОВ МИРОНОВИЧ (1910-1956)

     1910 сыллаахха Бээди чугаһыгар Титирик Сурт алаас булуҥар төрөөбүтэ. Дүпсүн бастакы комсомолеһа, Бээдигэ бастакы колхоһу тэрийсибитэ. Сэрии саҕаланыытыгар Мэҥэ-Хаҥалас Дойдуунускайыгар «Кыһыл маяк» колхозка баара.

     1942 сыл кулун тутар 13 күнүгэр фроҥҥа онтон барбыта. Дьокуускайга младшай командирдары бэлэмниир оскуоланы бүтэрбит уолу Забайкальеҕа лейтенаннары бэлэмниир курска ыытыллар. 1943 сыл кулун тутарга кини 134-с стрелковай дивизия 629-с стрелковай полкатыгар пулеметнай взвод командирынан ананар. Ити кэмҥэ быстах соҕус кыргыһыыга түбэһэн бааһырар. Сотору үтүөрэн 64-с гвардейскай армияҕа киирсэр 204-с стрелковай дивизияҕа пулеметнай рота командирынан ананар. Курскай-Орловскай кыргыһыыга өстөөх күүстээх охсууну Обоянь станция туһаайыытынан оҥорбута. Өстөөх ылбыт кирбиитин ыларга Я.М.Сивцев ротата кыттыыны ылбыта.

     Латвия столицата Рига Лиепая диэн муора пордун кытта силбэһэр суолугар Добеле куорат турар. Өстөөхтөр Ригаҕа төгүрүтүллүбүт сэриилэригэр суолу аһаары Добеле таһыгар кырыктаах атаакаҕа тураллара. Манна кыргыһар 204-с Битевскай стрелковай дивизия 706-с стрелковай полкатыгар Сивцев Яков Миронович баара. Добеле анныгар кыргыһыы үгэннээн бара турдаҕына ротаттан хас да пулемет үлэлээбэт буолбута. Сүрүн туһаайыыга самнарыылаах уоту аһан атаакалары чугуппут пулемет эмискэ ах барбыта. Өстөөх онтон эр ылан эмиэ кимэн киирбитэ. Яков пулемекка сүүрэн тиийбитэ пулемет бастакы нүөмэрэ өлөөрү хардьыгыныы сытар, иккис нүөмэр пулеметун кытта бадьыыстаһа турара. «Аҕал!» диэт, Яков пулемету икки тутааҕыттан харбаан ылбыта, 50 метрэ сиргэ кэлбит фашистары уот ардаҕынан көрсүбүтэ. Бастаан утары иһээччилэри хаптатан баран пулеметун уҥа-хаҥас хайыһыннаран сыыйтарбыта. Байыастар сааларын тыаһа хойдубутунан барбыта. Командир дьонун атаакаҕа туруорбута. Уонча мүнүүтэнэн өстөөх оборонатын бастакы кирбиитэ ылыллыбыта.

    Бу кыргыһыыга Сивцев 60 немеһи кыдыйбыта, бэйэтэ ыараханнык бааһырбыта. Сэриигэ көрдөрбүт эр санаатын иһин Аҕа дойду сэриитин I степеннээх орденынан наҕараадаламмыта. Капитан сэрии тиһэх ыйдарыгар өстөөҕү бэйэтин арҕаҕар үлтү сынньыспыта. Үөһэ ааттаммыт орденын таһынан Кыһыл Знамя, Кыһыл сулус орденнарынан, бойобуой мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

    Сэрии кэнниттэн «Холбос» салааларыгар Мэҥэ-Хаҥаласка, Булуҥҥа үлэлээбитэ. Булуҥҥа рыбзаводка директордаабыта. Эдьигээҥҥэ үлэлии олорон сэриигэ ылбыт баастара көбөн 1956 сыллаахха өлбүтэ. Яков Яковлевич диэн Эдьигээҥҥэ сибээс узелын механигынан үлэлиир уоллаах, уолуттан сиэннэрдээх.