Мин Сивцев Василий Дмитриевич, 1939 сылаахха муус устар 18 күнүгэр Сонун олох ( Билиҥҥитэ Дүпсүн )дэриэбинэҕэ күн сирин көрбүтүм. Үс ыйдаахпар иитиигэ барбыппын. Дорофеевтар диэн кырдьаҕас ыал иитэ ылбыттар олус дьадаҥытык олорор ыал этилэр. Бииргэ төрөөбүт иккиэбит, биир убайдаах эбиппин. Ол убайым Дүпсүҥҥэ атын аймахтарга иитиллэ хаалбыт. Бу ииппит дьоммор 9 сааспар дылы олорбутум. Аһыыр аспыт овсянка бурдук уонна атын аһыыр аспыт суох , ууга буспут бэс сутукатын сиир этибит. Аһылыкпыт олус кэмчи этэ. Аспытын икки хараҕа суох эбээбит эмээхсин астыыра. Эбээбит оҕонньоро атаҕын тумсун нэһиилэ сирдэтэр Дорофеев Доропуун оҕонньор, тиитин, бэһин нэһиилэ кэрдэн киллэрдэҕинэ ону хайдах быһаарар диэтэххэ , тыаҕа эриэннээн сутукатын амсайан баран киллэрэр. Ону эбээбит кыһан буһаран чугууҥҥа оргуттаҕына дьэ сиибит. Ол мастарын булаачы мин, мутугу хомуйан. Оннук аһыы сылдан аччыктааммыт , мас эмэ тыаҕа тахсабыт. Былыр үйэ көһөн хаалбыт ыал хотонун аанын тириитин кирэрим.
Кыстык өтөхпүт аата « Хоптолоох » диэн. Онтон сайын сайылыкка киирбиппит. Эһэбит көһөртөөн баран хаалбыта эбэм миигин Даркылаах диэн ферматтан үүт ыллара ыытар Өнөрнэһилиэгэр. Онно ыаҕайалаах бараммын холбуур үүт ылан кэлэрим, ол үүтү эбээм аһытан суорат уонна иэдьэгэй оҥороро. Эһээм биирдэ эмит кэллэҕинэ мунду аҕалара.
Кыстыыр таҥаһым диэн торбос ыстаан, киэҥ куоҥ ырбаахы , ынах этэрбэс, торбос үтүлүк, баата бэргэһэ. Ыстааным алдьанан хааллаҕына эбээм тигэрэ, хайдах тигэрин билбэппин. Бу иитиллибит дьоммуттан таайым, аатырбыт сэрииһит Бочкарев Илья Сергеевич кэлэн Томтор детдомугар киллэрэн биэрбитэ. Детдомҥа 12 -14 сааспар дылы олорбутум. Онтон детдомтан дьоммор , Бочкаревтарга , остуойка диэн дэриэбинэҕэ кэлэбин. Онно колхоз араас үлэтигэр киирэбин : сүөһү көрүүтэ, оҕус сиэтиитэ, сыыстааһын, бааһына тиэриитэ. Оҕустар тигээрдээн, тыаҕа куотан хааллахтарына « Эн соруйан ыыппыккын диэн таһыйаллара » Аны оҕуруот үлэтэ хаппыыста , моркуоп, сүбүөкүлэ, эриэппэ , турунуопус үүммүтүн күһүн барытын оруурбут. Оннук үлэлээн күнү – дьылы бүтэрэрим. Сайыны быһа оҕус сиэтэн, от кэбиһиитигэр сылдьыһан хаар түһүөр диэри үлэлиирбит.
1957 с Уһун – Күөлгэ күтүөт буолан кэлбитим. Макарова Клара Иннокентьевна диэн Макаров Лэгэнтэй уонна Матырыас ииппит кыыстарын кэргэн ылбытым. Манна кэлэн бастакы үлэм от үлэтиттэн саҕаламмыта тойонум оҕонньордуун. Икки охсорунан аҕыс аттаахпыт. Оннук икки сайын оҕустарбыппыт. Онтон тыраахтар охсуута кэлэн , көлөнү солбуйбута. Тойонум оҕонньор тыраахтар охсоругар хаалбыта, мин кэбиһиигэ сылдьыбытым. Кыһыҥҥы үлэбин тутууттан саҕалаабытым. Бастакы ферма хотонун тутуутугар үлэлээбитим. Онтон чааһынай дьиэлэри тутуспутум. Холкуос хотонугар 10 сыл оҕуһунан , атынан уу баспытым. Үс хотоҥҥо 300 сүөһү кыстыыра. Биир бороон хотоно икки ыанар ынахтар турар хотонноро этэ.
Оллонов Василий Ивановичка тракторга прицепшиктаабытым. Элбэх сыл сүөһү үлэтигэр сырыттым. Бастаан 60 төбө, онтон 80 төбөнү көрдүм кэнники 110 төбө субай сүөһүнү көрбүтүм.Ити бириэмэҕэ 200 төбө борооскулары бэһиэ буолан көрбүппүт.
Манны таһынан тас үлэҕэ саах таһаарыыта, от киллэриитэ , көөнньөрбө оҥоруута бу үлэлэри дояркаларга от нуормалааһына. 10 сылы быьа оҥордум. Кэнники 3 сыл үрдүк үүнүүгэ сырыттым. Ол кэннэ бу үлэбин бырааппар Иванов Г Г туттарбытым. Сайынын от үлэтигэр уопсайа 25сыл звеноводунан сылдьыбытым. От кэбиһиитигэр былааммытын аһара толорон бастаан 400 тонна , онтон 450 тонна кэнники 500 тонна онтон бутэһик оттооһуммутугар 625 тонна оту оттоон Правительствоттан Шаринтан Грамота ылан турардаахпын. Кэнники Сивцев И.И Үрдүк Үүнүү звенотугар үлэлээбитим. Манна үс сыл үлээбитим кэннэ ыһыллыы буолан 1994 сылтан бочуоттаах сынньалаҥҥа олоробун. Кэргэмминээн Клара Иннокентьевналыын аҕыс оҕону төрөтөн 5 кыыс үс уол оҕоломмуппут. 19 сиэн , 11 хос сиэн тапталлаах эһээтэ буолан дьоллоохпун дэнэбин. Бу үлэлэрбин элбэх грамоталар, мэтээллэр туоһулууллар.
Наҕараадаларарым:
1984 с Үрдүк кирбиини дабайыы иһин Саха АССР Верховнай Советын Президиумун “Махтал суруга”.
1984 с. Сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ республикатааҕы социалистическай күрэхтэһиигэ бастакы миэстэ иһин “Бочуотунай Грамота”.
1984 с. Сүөһү аһын бэлэмнээһиҥҥэ ситиһиилэрин иһин Саха АССР Верховнай сэбиэтин “Бочуотунай Грамотата”.
1985 сыл “ Ветеран Труда” мэтээл.
Партия XXVI сьеһин көрсө социалистическай күрэхтэһиигэ ситиһиилэрин иһин “Бочуотунай Грамота”
1986 с. Сүөһү аһын бэлэмнээһинигэр былааны аһара толоруу иһин “Махтал сурук”
2006 сыл “ I – Өспөх нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо”
«Ленин 100 сааьа »мэтээлинэн , «Үлэ Ветерана » мэтээлинэн , «Коммунимтическай үлэ ударнига», 1974 сыл « Соцсоревнование кыайыылааҕа» значогунан ,«Кыайыы 50 сыла » мэтээлинэн наҕараадаламмытым.