РОТА СТАРШИНАТА ПУЛЕМЕТЧИК
СИВЦЕВ ГАВРИЛ ФЕДОРОВИЧ (1917-?)
1917 сыллаахха Суксуудай алааска олохтоох үөрэҕэ суох дьадаҥы ыалга төрөөбүтэ. Кинилэр 14 оҕо бииргэ төрөөбүттэртэн быраатынаан иккиэйэҕин тыыннаах хаалбыттара. Дьоно 1929 сыллаахха тэриллибит «Сонун олох» артыалга чилиэнинэн киирэн хара өлүөхтэригэр диэри үлэлээбиттэрэ.
Хабырыыс 1936 сыллаахха сэттэ кылааһы бүтэрэн, кылгас болдьохтоох учууталлар бэлэмниир курска үөрэммитэ. Дойдутутугар Чараҥай, Дүпсүн оскуолаларыгар алын кылаас учууталынан ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. Онтон 1938 с. Дьокуускайдааҕы байыаннай оскуолаҕа биир сыл үөрэнэн младшай командир аатын ылан, салгыы үөрэнэ, сулууспалыы барыаҕын дьонноро кырдьҕастарынан көҥүллээбэтэхтэрэ. Нэһилиэк сельпотугар, балыыһаҕа суоччут-бухгалтарынан үлэлээбитэ. Бу сылларга нэһилиэк эдэр ыччатын байыаннай дьыалаҕа, сыал ытыытыгар, граната быраҕыытыгар, строевой бэлэмнэниигэ дьаныһан туран үөрэппитэ. Бэйэтин эмиэ сэриигэ бэлэмнээбитэ. Тозовкатын бэйэтиттэн араарбакка илдьэ сылдьан apaac көтөрү, кыылы төһөлөөх да ыраахтан тэһитэ ытыалаан түһэртиирэ. Сэрии буолуон иннинэ «Сонун олох» колхоз бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлинэн ананан үлэлээбитэ. Найахыттан төрүттээх кыыһы кэргэн ылан баара-суоҕа биэс ый бииргэ олорбуттара. Сэрии буоллаҕын сыл 1941 с. атырдьах ыйын 10 күнүгэр бэйэтин баҕа өттүнэн тылланан барбыта. Мальта станциятыттан саха саллааттарын үөрэтэн 1942 сыл тохсунньутугар диэри сулууспалаабыта. Тохсунньу ыйга арҕаа фроҥҥа барбыта. Аҕыс ый ханна тиийэн сэриилэспитин, быһылааннарын туһунан биир да суругу туппатахпыт. Баҕар, кэргэнигэр суруйбутун, куттаныахтара диэн ааҕан биэрбэтэх буолуохтаах. Сотору, 1942 сыл балаҕан ыйын 8 күнүгэр Воронежскай уобалас Лискинскай оройуонун өстөөхтөн босхолуур кыргыһыыга геройдуу өллө диэн биллэриитэ кэлбитэ. Воронежскай уобалас Щучье сэлиэнньэтигэр кыргыһыыга өлбүт 385 буойуннар бырааттыы кылабыыһаларыгар көмүллэ сытар. Кылабыыһаҕа илиитигэр оҕо котоҕүүлээх буойун монументальнай пааматынньыга туруоруллубут.
* * *
Гаврил Федорович Сивцев армияҕа барарыгар дъонугар кэриэс хаалларбыт суруга
1941 сыл атырдьах ыйын 9 кунэ.
Төрөөбут аҕа дойду көмүскэлин иннигэр, барыбыт тыыннаах буоларбыт, дьоллоох олоxxo олорорбут туһугар сиэртибэлэнэр да түгэннээх буоллахпына аһыйары-ытыыры суох гынан, билбэтэх-көрбөтөх, мин туспунан санаабатах буола сатааҥ, бэйэни бөҕөргөтүнэн, хаһан да барыах киһи бардаҕа, сылдьыах киһи сырыттаҕа, биһиги тыыннаах эрэ сүтүкпүтүнэн буоллаҕа дии санаарыҥ!
Сааскыт-үйэҕит тухары умнубат сурэх бaaha оҥостон олорор буоллаххытына, үлэлиир үлэ, аһыыр ас амтанын хаһан даҕаны билиэххит суоҕа. Онон мин баарым курдук ньир-бааччы, бары күүскүтүн холбоон, бөххүтүгэр бөрөнөн, ыал буолан үчүгэйдик олорооруҥ!
Вася! Үөрэнэр усулуобуйа кыайтарбат түбэлтэтигэр кыһаммакка, суоҕунан бириинчиктиири умнан туран, суоҕу да баар гына сатаан, барыны бары быһаарыгас, саталлаах, чэгиэн-чэбдик буолар иһин кыһан! Мин үөрэххэ туттар малларбын ыспакка, убайыҥ курдук санаан харыстаан илдьэ сылдьан аах уонна наадаҕын сурун. Мин эргийэн кэлиэхпэр диэри мэниктээбэккэ, үчүгэй үөрэхтээх, улахан киһи буолан тоһуйаар!
Бары дьонум, хаһан эргийэн тыыннаах көрсүөххэ диэри эбэтэр хаһан куоскаҕа муос үүнүөр диэри быралыйар быраһаайдарыҥ!
Уолгут Гаврил.
* * *
Армияҕа сылдьан суруммут дневнигиттэн
1941 сыл алтынньы 10 кунэ.
Дьиэбэр барар күнүм сарсыардата буолла диэн уһуктубутум, кэлбитим бүгүн икки ыйа эрэ буолбут. Айылҕа ичигэс, халлаан былытынан бүрүллүбүт, дъикти былыттар быыстарынан дойдубун элэҥнэтэн, түүл курдук санаан ааһабын, барыта бэккэ дылы, аһыыр чааһынан кыһалҕалаах буолуо, үлэһит да аччаатаҕа, сыл тахсар ыарахан буоллаҕа, ынах сааҕын көрө-көрө ытаһар кэлэн истэҕэ буолуо. Норуот санаата, долгуйуута муора баалынааҕар күүстээх. Германиялаах Японияны үлтү охсорго күнүстэри-түүннэри ахсаабат күүһүнэн охсуһабыт тыылга уонна фроҥҥа . Мин тапталлаахпынаан кылгастык олорбуппуттан ордук хомолто суох, ону кытта дъонум кырдьаҕас буолбуттара.
Ганя
* * *
1941 сыл алтынньы 29 кунэ.
Кыһалҕа кырыыһы санатар. Хаһан хаанымсах Гитлер саайкатын самнаран, мин дойдубар тыыннаах төннүөхпүнүй, бэрт өтөрүнэн эн бар дииллэрэ биллибэт, хаһан өрүс туран сулбутун кэнниттэн ыыталлар дуу, суох дуу, баҕар, онуоха диэритин тоҥмут үөрбүт да тиийбэт сиригэр тиийиэхпит. Сахалар урут үөрэммэккэ хааламмыт нууччалыы билбэт буолан олус эрэйдэнэбит.
Эн ыксаама, үөрэнэ түс, кытаат, нуучча омук культуратын баһылаа.
Ганя
* * *
Доруобай курдук санаммытым, ол ханна тиэрдэрэ биллибэт, баҕар, бүгүн да суох буолуохпун сөп, ону көрүүлэнэр кыах суох. Дуня, баҕар, түбэһэ ааҕан кэбиһиэҥ мин суох буолбутум туһунан, оччоҕо бу суруйбут тылларбын көннөрөн уһулаар. Харатын хаһан төрөөбүт дойдугуттан арахсыаххар диэри илдьэ сылдьаар. Ленин партиятын иһин биир хаапыла хаан хаалыар диэри охсуһуом, ытык иэспин толоруом, ханна да өлөр син биир, норуот иһин өлөр ордук бочуоттаах.
Ганя.