Мин , Оллонов Николай Иванович 1923 сыллаахха ыамыйын 27 күнүгэр Түүлээх нэһилиэгин Сээкээни Ыарҕалааҕа диэн үрэххэ быстар дьадаҥы ыалга төрдүс оҕонон төрөөбүтүм. Аҕам Оллонов Иван Иванович ийэм Оллонова Елена Ивановна. Барыта биэс бииргэ төрөөбүттэртэн эдьиийбинээн оллонова Елена Ивановналыын ордон хаалбыппыт.
Ама да ааспытын иһин суостаах - суодаллаах күннэр дьыллар кэлэн ааспыттара. Биһиги улахан эдьиийбит Балбаара оччотооҕу сут сиэртибэтэ буолан , икки уол оҕолорун Киэсэлээх , Баасканы төгүрүк тулаайах хаалларан суорума суолламмыта. Онтон ыла Киэсэлээх , Бааска күндү ийэлэрин күн сириттэн сүтэрэн дьылҕа хаан бэйэтин көрүүтүгэр хаалан быста – быста салҕанан дьон – хара буолбуттара. Иккис эдьиийбит Ааныс эмиэ, ас – таҥас тиийбэт ыар олох содулуттан эдэр сааһыгар күн сириттэн барбыта. Онтон саамай кырабытын Ньукулайы биир оҕото суох ыал иитэ ылан баран , бэйэлэрэ да аһыыр астара, таҥастар суох буолан суккуруур тыына эрэ хаалбыт оҕону төттөрү аҕалан биэрбиттэрэ, сонно тута кэлээт да хоргуйан өлбүтэ. Аҕабыт соҕотох үлэһит буолан , мин тоҕус саастаахпыттан оҕус сиэтээччи буолан үлэлээн барбытым. Кыра эрдэхпинэ, кулаактартан сири ылан дьадаҥыларга ылан биэриинэн сибээстээн 1926 сыллаахха үрэхтэн Кэлэдимэ диэн улахан алааска көһөн киирбиппит. Бастакы холкуостар тэриллиилэригэр 1932 сыллаахха холкуоска киирбиппит. Онтон кэлин I Өспөх сиригэр Хайыыккаҕа олохсуйбуппут. Аҕабыт наар баайдарга хамначчыттаан , илиитин араарбакка , хараҥаны үлэҕэ сырдатан , сыалай солуоҕу илиинэн солоон, кыра эмит сиэмэ сыыһа бэриһиннэрэн , онон аһаан сордонон, инчэҕэй тирбэҕэ быстыбатынан олорбуппут. Кыра эрдэхпинэ ыарыһах уонна дьонум кыаммат буланнар кыайан үөрэммэтэҕим. Кэлин Дүпсүн сэттэ кылаастаах оскуолатын түөрт кылааһын үөрэнэн бүтэрбитим. Холкуоска бурдук ыһан ,өҥ тот олох саҕаламмыта. Оччолорго үлэ - хамнас үрдүк күүрүүлээхтик барара. Сайынын от үлэтигэр стахановскай хамсааһын диэн саҕаланан , сарсыарда биэс - алта чаастан киэһээ хараҥа буолуор дылы үлэлиирбит. Холкуостар олохторо сыыйа тупсан , күргүөмнээх үлэ баран истэҕинэ 1941 сыллаахха бэс ыйыгар гитлеровскай талабырдьыттар түөкүннүү саба түһэннэр эйэлээх олох хаалбыта. «Тугу барытын фроҥҥа», « Ийэ дойду көмүскэлигэр» диэн лозунг буолбута. Дьон чулуута Ийэ дойду көмүскэлигэр фроҥҥа барбыттара. Тыылга ыарыһах эр дьоннор, дьахталлар уо.нна оҕолор хаалбыттара . Сут – судурҕан ыар олох саҕаламмыта, сылтан сыл аайы сүүмэрдээн , фроҥҥа ыытыы салҕанан испитэ. Сэрии бастакы, иккис сылларыгар наһаа ыарахан кыһалҕалаах олох кэлбитэ. Ас – үөл кэмчитигэр эбии сылтан – сыл аайы умайар уот кураан буолан, туох барыта кууран –хатан , аччыктааһын өлүү – сүтүү буолбута. Дьон уу хааһы оҥостон аһыыллара. Эт,арыы, саахар олох да көстүбэт буолбута. Отунан – иаһынан , хатыҥ үөһүнэн аһаан хараҥаттан – хараҥаҕа күүстээх үлэҕэ сылдьаллара. Сорох дьон эттэрэ дарбайан , үргүлдьү охтон кыайан турбакка хоргуйан өлүү тахсыбыта. Ити ханна барытыгар да буоллаҕа. Б у алдьархайдаах суостаах суодаллаах , өлүүлээх сүтүүлээх сут дьылга биһиги аҕабыт Чабычахтан , Хайыыккаҕа дьиэтигэр кэлээри сыыр быарыгар охтон баран кыайан турбакка устунан өлөөхтөөбүтэ. Аас – туор утуу – субуу кэлитэлээннэр , аҕабыт өлбүтүн кэннэ ийэбит дьоҥҥо быа хатан , онон салҕанан олорбуппут. Бэс сутурҕатынан , биирдии курууска суоратынан аһыы - аһыы улахан дьону кытта тэҥҥэ хараҥаттан – хараҥаҕа сылдьан үлэлиирбит. 1942 сыл Иосифов Милентий Иванович диэн үөрэҕэ суох биригэдьииргэ , таабыл суруйааччынан анаабыттара. 1943 сыллаах сааскы ыһыыны көлөлөрбүтүн көтөҕөн туруора – туруора ыспыппыт. 1943 сыл кыладыапсыктыы сылдьан , син эмиэ атын дьон курдук бэбиэскэ тутан , Ийэ дойдубар ытык иэспин төлүү төрөөбүт дойдубуттан аттаммытым. Барыта 800 сүүстэн тахсакиьи буолан тэлиэгэ атынан, сатыы кэриэтэ айаннаан Бороҕонтон Кыһыл Кырдалга киирэн хонон ааспыппыт.Саха сириттэн тыһыынчанан киһи Чита куоратка тиийбиппит. Верховнай главнокомандующай бирикээһинэн эдэрдэри Япония границатыгар, Монгол народнай республикатын территориятыгар ыыппыттара. Кырдьаҕастары Арҕаа фроҥҥа ыыталаабыттара. Армияҕя тиийээт да Ленинскэй комсомол кэккэтигэр киирбитим. Бастаан Чолбалсан куоратка отдельнай караульнай ротаҕа сулууспалаабытым. Онтон Томзак Пулак куоратка 57 – с дивизия 80 - с мотострелковай полкатыгар стрелок быһыытынан сылдьыбытым. Сэрии киһи олоҕор үйэҥ тухары ааспат - арахпат муҥура суох ыар өйдөбүлү хаалларар. Ону охсуһуу – өлөрсүү диэни бүтүн эттэринэн – хааннарынан билбитдьон дьиҥнээхтик өйдүүллэр. Өмүтүннэрэн саба түһүү , тутуһан туран ытыалаһыы , быһаҕынан кэйиэлэһии, өлөн уонна бааһыран туорааһын. Гитлеровскай сиэхситтэр биһи дьоммутун сордоон -муҥнаан өлөрбүттэрин көрөрбүт, ынырыга, дьулаана, куйахабыт күүрэрэ, сүрэхпит ытыыра. 1945 сыллаахха атырдьах ыйын 9 күнүгэр Верховнай Главнай командование бирикээһинэн Китай народнай республикатын Японскай имперализм батталыттан босхолуурга 17 – с армия састаабыгар киирэн сэриигэ киирбиппит. Онно билбиппит ханна эппиэттээх миэстэҕэ коммунистар, комсомолецтар ыытыллалларын. Инники генерал Кравченко командующайдаах танковай чаас киирбитэ, ол кэнниттэн биһиги «пехота»сэриилэһэ – сэриилэһэ тилэх баттаһа киирэн испиппит.Арааһынай моһоллорго түбэһэрбит. Танкаларбыт көмөлөрүнэн үнтү урусхаллаан иннибит диэки баран испиппит.Онтон Японскай имперализм бэринэргэ сөбүлэспитэ. Саха сирин тыһыынчанан эдэркээн уолаттара сэриигэ кыттыбыттара . Олортон үгүстэрэ кыргыһыы хонуутугар охтубуттара. Сорохтор кыайан хотон дойдубутугар эргиллибиппит. Японскай имперализмы кыайыы кэнниттэн кырдьаҕастар демобилизацияланан дьиэлээбиттэрэ. Онтон эдэрдэри өссө үс сылга сулууспаҕа хаалларбыттара. 1945 сыл балаҕан ыйын бүтүүтэ байыаннай чааспыт Монголияҕя төннөн кэлбитэ. Улан Батор куоратка 30-с мотоциклетнай полкаҕа мотоциклист быһыытынан сулууспалаабытым.1947 сыллаахха сулууспалыыр чааһым Монголияттан тахсан 1948 сыл муус устар ыйга диэри Челябинскай уобаласка , ол кэнниттэн демобилизацияланан дойдубар төрөөбүт «Кыһыл Сардаҥа » холкуоспар кэлбитим. Бастаан холкуоска от үлэтигэр ,1948 сыл атырдьах ыйыттан суотчутунан үлэлээбитим. 1948 сыл сэтинньигэ , 1941 1947 сылларга тыылга трактористканан үлэлээн баран кэлин доруобуйата кыайбат буолан, «Кыһыл Сардаҥа » холкуоска фермаҕа асчытынан,учуотчутсанан үлэлии сылдьар Копырина Дария Тихоновналыын ыал буоламмыт биэс оҕо тапталлаах ийэтэ , аҕата буолбуппут. 1949-1951 сылларга ферма сэбиэдиссэйинэн, 1953-1954 Ленин аатынан холкуоска суотчут , партийнай тэрилтэ сэкиритээрэ, 1955 – 1957 сс. Мүрү сельпотугар продавец .1957 -1958 сс. Ленин аатынан холкуоска звеновод , кладовщик.1958 – 1959 сс. хонууга звеновод 1959-1960 сс. «Партизан – Заболоцкай » аатынан холкуоска холкуостаах. .1962 -1965 сс Уһун –Күөлгэ солбуйар биригэдьиир. . 1965 -1974 сс. Старшай биригэдьиир. 1974 -1976 сс. «Паризан – Заболоцкай » аатынан сопкуос Уһун - Күөл отделениятыгар управляющай , 1976 - 1977 сс сүөһү биригэдьиирэ, 1978 сыл ыам ыйын 22 күнүгэр пенсияҕа тахсан уурайбытым. Биир сыл үлэлээбэккэ олорон баран оройуон ойуурун хаһаайыстыбатыгар лесниктээбитим. Онтон 1982 сыл муус устар 1 күнүттэн туорахтаах культура звенотугар 1987 сыл муус устар 1 күнүгэр дылы звеноводунан үлэлээбитим. Итинтэн ыла доруобуйам сылаабайдаан , саас да ыраатан уонна кэргэммин эмтэтэр инниттэн куоратка киирэн оҕолорбор букатыннаахтык сынньалаҥҥа олоробун.
1951 сылтан Коммунистическай партия чилиэнэбин . партийнай ыстааһым аҥарын кэриҥэр маҥнайгы сүһүөх партийнай тэрилтэ сэкиритээринэн үлэлээбитим. 1978 сыл сэтинньи ый 2 күнүгэр сопхуос бочуотун кинигэтигэр киллэриллибитим.
Аҕа дойду II степеннээх уордьанынан , Японияны кыайыы иһин мэтээлинэн , Советскай армия 30,50,60,70 сыллара , Кыайыы 20,30,40, сыллара, Килбиэннээх Үлэ , Тыыл ветерана медалларынан , хастыы эмит төгүл Верховнай Совет, райсовет исполкомун , үлэлээбит Партизан – Заболоцкай аатынан холкуос, сопхуос бочуотунай Грамоталарынан, Дипломнарынан , Махтал суруктарынан наҕараадаламмытым.
Үлэм кэмин үгүс өттүгэр райсовет, сельсовет, депутаттарынан талыллан оройуон нэһилиэк олоҕор тэҥҥэ үлэлэспитим.
Николай Иванович Оллонов
1990 с., олунньу 19 к