1907 с. II Өспөх нэһилиэгэр Арҕаа уҥуор Ыал Уйуга диэн сиргэ төрөөбуүтэ. “Үүнэр о лох” колхозка чил энинэн киирэн , сайынын окко , кыһынын тутууга , онтон да атын үлэ лэргэ сылдьаллара.1941 с.саас Өспөххө Батыйалаах диэн сиргэ турбут начальнай оскуола дьиэтин көтурэн аҕалан Дыгдаал бөһүөлэгэр Румян ев Евстафийдыын маастардаан туттарбыттара. Кини тутууга дьоҕурдаах уонна бастын от охсооччу этэ. 1941 с. атырдьах ыйын 12 күнүгэр армияҕа ыҥырыллыбыта.  Өрүһү туоруулларыгар, күүстээх тыал түһэн хаайаары гыммыттарыгар Иван Николаевич: “Оннооҕор немец буулдьатын утары киириэхпит турар !” — диэн дьулуйан, хайыыгы бэйэтэ куормалаан туораппыт . Кэлин суруга Мальта станцияттан үөрэхтэрин бүтэрэн, Арҕаа фроҥҥа барар буолтарын туһунан кэлбит эбит. Онно кэргэнигэр — үс оҕотун ийэтигэр: “Оҕолоргун туох кыаҕын баарынан үчүгэй дьон буолалларыгар кыһаллан иит, государство көмөлөлөһөр буоллаҕына бука үөр эттэрэ сатаар ” , - диэн кэриэс курдук сүбэлээбит эбит.

Кэргэнэ — Екатерина Ивановна доҕорун ол кэриэһин чиэстээхтик толордо. Охсуһуу хонуутугар охтубут буойун оҕолоро үлэ үөһүгэр сылдьар достойнай дьоннор. Улахан уола — Николай Иванович төрөөбүт нэһилиэгин сайдарыгар, өр дьылларга биригэдьиирдээн, с/совет исполкомун председателинэн, партийнай тэрилтэ секретарынан туох баар күүһүн, саталын биэрэн үлэлээн кэллэ, үлэлиир. Кыра уол Петр Иванович элбэх сылларга оскуол алар учууталлара, директордара. Оҕолоро бары Өспөххө олороллор. Сиэннэрэ уонна хос сиэннэрэ улааталлар.