“Германияны кыайыы иһин” мэтээлинэн наҕараадаламмыт.

Кини бэрт эрэйинэн аймахтарын батыһан Мэҥэ Маттатынан, эмиэ да Дьокуускайга, кэлин Суоттуга Кыһыл Кырдал оскуолаларыгар үөрэнэн 5 кылааһы бүтэрбитэ. 14 сааһыт-ан дойдутугар кэлэн “Хаҥа” колхоз үлэһитэ буолбута. Киниэхэ 1942 сыл бэс ыйын 20 күнүгэр сэриигэ барар бэбиэскэ туттарбыттара, онон Челябинскай куорат таһыгар үөрэммитэ, аһылык нуормата кырата, үөрэтэллэрэ да олус кытаанаҕа. Ити сыл бүтүүтэ 4-с Украинскай фронт 48-с оһуобай хайыһар биригээдэтин ытааччыларык кытта сулууспаҕа ананар. Сэриигэ аан бастаан 1943 сыллаахха Ростов куораты босхолооһуҥҥа сүрэхтэммитэ. Онтон ыла 1945 сылга тиийэ элбэх хаан тохтуулаах кыргыһыыларга кыттыбыта. Үс төгүл ыараханнык бааһыран, эмкэ сытан баран 1945 сыл муус устарга инбэлиит буолан, икки тайахха нэһиилэ уйуттар киһи төрөөбүт алааһыгар эргиллэн кэлбитэ. Күһүөрү сайынтан Балыктаах Эбэ бөһүөлэгэр атыылааччынан үлэлээн барбыта. Арамаан 1965 сылтан эт-үүт комбинатыгар, 1966-1968 сыллар диэки ’’Лена” совхозка Тумулга сүөһү тутар приемщугунан үлэлээбитэ. Ууну-уоту ортотунан ааспыт хорсун буойун Роман Николаевич олоҕун бүгүн ыччаттара салгыыллар.

1941 сыл балаҕан ыйын 2 күнүгэр сэриигэ ыҥырыллан барбыта. “Германияны кыайыы иһин” мэтээлинэн наҕараадаламмыт.

Чита куорат таһыгар Актининка диэн станцияҕа балтараа ый үөрэнэн баран Украинскай фроҥҥа сэриигэ барар. Харьков куорат таһыгар сэриигэ үс төгүл киирэр. Онно бааһыран Саратовскай уобаласка госпиталга эмтэнэр, онтон Ленинград куорат таһыгар сэриигэ улаханнык бааһыран Свердловскай куоракка эмтэнэн баран 1942 сыл атырдьах ыйыгар дойдутугар төннөр. Колхозка, совхозка күүһэ кыайарынан үлэлиир.

1938 сыл “Чирэпчи” колхозка киирбитэ, 6-с кылааска үөрэнэ сылдьан уурайбыта. 1941 сыл сэриигэ ынырыллан барбыта, 1945 сыл дойдутугар эргиллэн кэлэн Булуҥҥа балыкка барбыта, 1956 сылтан Бороҕоҥҥо киирэн тутууга үлэлээбитэ, кэргэннэммитэ, 3 оҕолооҕо.

21-с стрелковай дивизия 649-с стрелковай полкатыгар 2-с рота 3-с взводугар сэриилэспит. 05.03.1944 с. Нам ОВК - нан ыҥырыллыбыт, 03.1947 с.демобилизацияламмыт. “Японияны кыайыы иһин”, “Үлэҕэ килбиэнин иһин” уонна юбилейнай мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

2-с минометнай рота 3-с взводун састаабыгар сэриилэһэр. 1945 сыл атырдьах ыйыгар Аргунь өрүһү туораан 40 кыраадыс итиигэ аатырар Монгольскай истиэп устун айаннаан Хайлар куоракка тиийэн Улахан Хинган туһаайыытынан хайаны дабайан 1500-кэ киһилээх өстөөҕү бэриннэрэн, салгыы Харбин куоракка тиийбиттэрэ. Маньчжурия урукку киинэ Чань-Чунь куорат гарнизонун сэриитэ суох бэриннэрэн, император дыбарыаһын ылбыттара. 1947 сыл кулун тутар ыйга дойдутугар эргиллэн кэлэн колхозка, совхозка Чирэпчигэ биригэдьииринэн, Сыырдаахха үрдүкү үнүү звенотун салайан ситиһиилээх үлэтинэн “Пятилетка кыайыылааҕа” бэлиэлэринэн, мэтээлинэн наҕараадаламмыта.