Макарова Екатерина Андреевна ( 1917 – 1994)

1917 с Эрбэһиҥҥэ төрөөбүт. Төрөппүт аҕата Тарскай Филип ийэтэ Даайа.диэн этилэр, Кэлин Даайа Макаров Өндөрөйгө кэргэн тахсар. Икки өттүттэн оҕолордоох дьон холбоһоллор.Даайа оҕолоро Дьөгүөрсэ, Өлөөнчүк, Кэтириис уонна Өндөрөй норуотка биллэр аата Өргөстөөх Өндөрөй, оҕолоро Макаров Ньукулай   - Быллай. Макаров Уйбаан, Макарова Сөдүөрэ,Кэтириис эһээхийигэр кэлбит буолан Өндөрөй аатынан суруллан Макарова Екатерина Андреевна диэн буолар. Макаров Өндөрөй Иннокентий Макаровы - Тиистээҕи кытта бииргэ төрөөбүттэр. Аҕалара Уйбаан Макаров диэн. Макаровтар Уһун –Күөл төрүт аҕа ууһа буолаллар. 

Кинилэр Бөрөлөөҕүнэн, Дуондунан олорбуттар. Дуондуга Өндөрөй төрөппүттэрин өтөхтөрүн омооно билигин да бааллар. Өндөрөй бэйэтэ Бөрөлөөххө, Дуондуга кыстыыр эбит. Өндөрөй Дулҕата диэн сир баара. Онно сайылыыр эбит. Бөрөлөөххө билигин даҕаны Өндөрөй өтөхтөрө бааллар. Өргөстөй Өндөрөй сааһын тухары балыктаан, бултаан , сүөһү ииттэн олорбута.

Екатерина Андреевна кэргэнэ Лыткин Василий Петрович Аҕа дойду сэриитигэр баран өлбүтэ. Икки кыыс оҕолооҕо сэрии кэмигэр ис ыарыытыгар ыалдьан өлбүттэр.

   Екатерина Андреевна олох эдэриттэн пенсияҕа тахсыар диэри сүөһү үлэтигэр үлэлээбитэ. Үлэтигэр олус бэриниилээхтик, күүһүн харыстаммакка үлэлиирэ. Кини көрөр ынахтара алтынньы ыйтан тохсунньуга дылы төрүүллэр этэ, инньэ гынан өрүү үчүгэй үлэһиттэр ахсааннарыгар сылдьара.

Биһиги эдьиийбитин Кэтирииһи ийэбит курдук саныыр киһибит буолар.Кэтириис бииргэ төрөөбүттэрин кэпсиир буоллахха , кини убайыттан Дьөгүөрсэттэн - Дьөгүөр, Мария Земфира, Кэтириис төрүүллэр.

   Өлөөнчүк Өнөртөн төрүттээх Ушницкай Сэмэн –Хоһуок Сэмэн диэн олоҥхоһут киһиэхэ кэргэн тахсар Петр I , Ольга , Гаврил, Петр II, Семен диэн дьон төрүүллэр. Катя диэн кыыс олох эдэригэр өлбүт. Улахан Бүөтүр ииппит кыыстаах Сангаарга олорор, Гавриллаах Лидия оҕолоро Андрей, Лена, Коля, Володя буолаллар. Кыра Бүөтүр үс кыыс биир уол оҕолоох.

   Ольга диэн биһиги ийэбит Сивцев Дмитрий Ивановичка кэргэн тахсан алта оҕону төрөппүтэ. Святослав, Светлана, Ольга, Дария, Петр , Наташа . Ийэбит эрдэ өлөн Кэтириис биһигини иитиспит, атахпытыгар туруоруспут күндү киһибит буолар. Эдьиийбит Кэтириис сэрии кыттыылааҕын огдообото 77 сааһыгар күн сириттэн суох буолбута.

                            Ахтыыны суруйда “Үлэ бэтэрээнэ” Светлана Дмитриевна Куприянова

                                                                                    2011 сыл муус устар  Уһун – Күөл.

1942 сыллаахха олунньу 6 күнүгэр I Өспөх нэһилиэгэр Уһун – Күөл учаастагар дьадаҥы дьиэ кэнгэҥҥэ күн сирин көрбүтэ. Аҕата лыткин Михаил Саввич, ийэтэ Лыткина Наталия Ивановна саастарын тухары Кыһыл Сардаҥа холкозка биригэдьииринэн, доярканан үлэлээбиттэрэ. Михаил кыра эрдэҕиттэн дьадаҥытык иитиллэн эрэйи муҥу көрбүт киһи. Дьоно олох кыһалҕатыгар олуйтаран тус - туспа барбыттара. Аҕата Өнөргө биригэдьииринэн ананан барарыгар кыракый Миисэни илдьэ барбыт. Эдьиийин ийэтэ Уһун-Күөлгэ ылан хаалбыт. Өнөр оскуолатыгар үөрэнэ киирэр онно сэттэ кылааһы бүтэрэр. Ол кэннэ холкуоска субай сүөһү көрөөччүнэн үлэтин саҕалыыр. Ити сылларга сут буолан Өнөртөн Чэриктэйгэ от отордуу сүөһү көрө тахсыбыта. Бу үлэлии сырыттаҕына Армияҕя сулууспалыы барар бэбиэскэ тутан үс сыл Сахалиҥҥа снайперскай ротаҕа сулууспалаабыта. Үчүгэй сулууспатын иһин командованиеттан элбэх грамоталары , махталлары, сыаналаах бэлэхтэри ылаттаабыта. 

Дойдутугар эргиллэн кэлэн араас тэрилтэҕэ рабочайдаабыта. Ол иһигэр мясомолпромҥа качегаарынан уонна рабочайынан үлэлээбитэ. Салалтата үчүгэй дисциплиналаах толоругас эдэр рабочайы Дьокуускайдааҕы үс ыйдаах автошколаҕа үөрэххэ ыыппыта. Михаил Михайлович үөрэҕин ситиһиилээхтик бүтэрэн суоппар идэтин баһылаан , тэрилтэтигэр соҕотох бортовой массыынаҕа суоппарынан үлэлээн барбыта. Соҕотох суоппар буолан үлэ үгүс уонна ыарахан этэ. Ол курдук оройуон ыһыллан олорор арыы сыахтарыттан оҥоһуллубут бородууксуйалары Бороҕоҥҥо уонна Дьокуускайга эти - арыыны тиэйэн киллэрэн туттарыы эппиэттээх үлэлэрин чиэстээхтик толортообута. Оччотооҕу суол - иис мөлтөҕө ыарахаттары үөскэтэллэрэ. Олору аахсыбакка бэриллибит дьаһаллары бириэмэтигэр толорорго дьулуһан үлэлээн сыллааҕы былааннары аһара толороро, ГСМ экономиятын оҥороро. Кини бу курдук дьулуһан үлэлээн мясомолпром производствота салгыы сайдарыгар биир төһүү үлэһитинэн буолбута.

   Михаил Михайлович 1976 сыллаахха саҥа оннун - олоҕун булан үлэлээн эрэр мелиорация оройуоннааҕы ПМК бастайааннай үлэҕэ үлэлии кэлбитэ ити кэмҥэ ПМК - ҕа үлэлээбитэ үһүс эрэ сыла этэ, онон үлэҕэ хамнаска үлэһиттэр олорор условияларын үгүс элбэх ыарахаттар бааллара.Олору аахсыбакка, атын рабочайдары , механизатордары кытта бэриниилээхтик үлэлээн барбыта. Кини маҥнайгы сылларыгар араас маркалаах таһаҕас массыыналарыгар үлэлээбитэ. Мөлтөх суолллаах – иистээх ыраах сытар учаастактарга үлэлиир механизатордары, рабочайдары таһыталаабыта, үлэ барыытын хаачыйбыта. Ол иһин кварталлар уонна сыл түмүгүнэн үчүгэй үлэтин иһин премиялары, махтал суруктары уонна грамоталары ылаттаабыта, тэрилтэ тутаах үлэһитинэн буолбута.

   Итинтэн салгыы тэрилтэ ведомственнэй автобуһугугар уһун кэмнэргэ , пенсияҕа тахсыар дылы үлэлээбитэ. Кини автобуска үлэлиир сылларыгар Бороҕоҥҥо олорор рабочайдар уонна сулууспалаахтар, оскуола оҕолоро үөрэххэ үлэҕэ хойутаабаттарын хааччыйбыта.

   Бу үлэлээбит сылларын устата Михаил Михайлович сүрүн үлэтинэн уонна таһаарыылаахтык үлэлээбит кэмнэринэн Лена - Мүрү магистральнай турбопроводы тутуу кэмнэригэр актыыбынай кыттыыны ылбыта буолар. Ол курдук бу XX – с үйэ үрдүгэр баараҕай тутуута саҕаланыытыгар , маҥнай Лена өрүс суулла турар мыраанын үрдүгэр “ Кээх Байбал” өтөҕүн таһыттан магистральнай водопровод монтажтаныахтаах сиригэр , 50 метр илиинэн кэрдэн , 50 метр просека оҥоһуутугар , ПМК аппараатын 20 - чэ киһилээх маасабай субуотунньук биир нэдиэлэ ыытыллыбыта. Мас кэрдиитэ сүгэнэн , « Дружба » эрбиинэн ыытыллыбыта . кэрдиллибит маһы просека кытыытыгар субуулуу чөмөхтөөбүттэрэ. Бу маасабай субуотунньукка Михаил Михайлович актыыбынайдык уонна таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Мантан Лена – Мүрү магистральнай турбопровод тутуута саҕаламмыта. Бу үлэлиир сылларыгар Михаил Михайлович үлэлиир автобуһа биирдэ да алдьаммакка , дьону үлэлэригэр хойутаппакка , алдьанан суолга олорбуттара диэн түбэлтэ суоҕа. Лена Мүрү магистральнай водопроводын тутарга анаан ПМК тэрилтэтигэр тэриллибит 5 тиийэ специализированнай биригээдэлэрин , рабочайдарын, монтажниктарын, рабочайдарын уонна болуотунньуктарын үлэлиир миэстэлэригэр тиэрдиини, сынньанар бириэмэлэригэр , үлэлиир сирдэригэр бириэмэтигэр тиэрдиини Михаил Михайлович сыһыаннаһан үлэлээбитэ. ПМК салалтатын өттүттэн улахан махталы ылбыта. Лена Мүрү магистральнай турбопровод монтажтаныытыгар таһаарыылаахтык үлэлээннэр , 1996 сыл алтынньы 1 күнүгэр киэһээ 8 чааска, Өлүөнэ илгэлээх уута Тойон Мүрү ортотугар сытар Куһаҕас күөлүгэр күрүлүү сүүрбүтэ, олох төрдө оҥоһуллубута.

            С. Д. Андросов, Мелорация Уус – Алданнааҕы ПМК –тын 1972 -1981 уонна 1987 -1993 сылларга начальнига  Бороҕон с., 2005 с., бэс ыйын 13 күнэ.

  Мин Кыһыл Сардаҥа Уһун - Күөл учаастагар Туостаах диэн алааска олохтоох Лыткин Николай Яковлевич уонна Гуляева Вера Ивановна диэн колхозтаах дьиэ кэргэҥҥэ 1936 сыл балаҕан ыйын 10 күнүгэр төрөөбүтүм, эрээри докумуон суруллуутугар сыыһа баран алтынньы ыйынан сурудда сылдьар. Ийэм сэрии кэмигэр 1943 сыллаахха өлбүтэ. Аҕам сэрии кэнниттиэн суох буолбута. Бииргэ төрөөбүт 18 оҕо этибит. Онтон 14 уол 4 кыыс баарыттан, ыар аччык кэмнэр барыларын эрдэ үйэлээбитэ. Икки уол уонна 3 кыыс хаалбыппыт. Миигин бииргэ төрөөбүт эдьиийдэрим Матырыастаах , Балбаара иигин көрөн ийэбин солбуйбуттара, тулаайах оҕолорго дьааһыла. 

Билиҥҥинэн Детсад арыллан онно ыланнар тыыннаах хаалбытым. Дьааһылаҕа даҕаны хас да оҕо аччыктаан өлбүттүн өйдүүбүн. Аһылыкка биэрэр уу судураай , бүтүннүү хомуох хааһы биэрэллэриттэн, хомуоҕун испиискэ хаатыгар хаалаан дьиэбэр илдьэрим, эдьиийдэрим ууга ытыйан сиэн тыыннаах хаалбыттара. Тулаайах буолан кыайан үөрэммэтэҕим. Оччотооҕу кырыымчык ыар кэми, аччыктааһыны, тоҥууну – хатыыны , эрэйдээх ыарахан олоҕу, сут кэмин, барытын кыра эрдэхпиттэн эппинэн хааммынан билэн улааппытым, хаһан да умнубаттык өйбөр санаабар өһөн хаалбыт ыар санаа.

Сут кэмигэр аҥардас Уһун –Күөлгэ биллэринэн 59 киһи ас-таҥас тиийбэтиттэн хоргуйан өлбүттэрэ, кыайан көмөр кыахтара суох буолан тоҥ дьиэҕэ, хотоҥҥо дьон өлүгүн мунньан саас халлаан сылыйбытын кэннэ, оҕус сыарҕатыгар тиэйэн эдьиийим Матырыас , Лыткина Анна Алексеевна, Лыткина Мария Петровна, Копырина Евдокия Дмитриевна буолан көмөлөөн илдьэн барыларын илдьэн ииҥҥэ көмүтэлээбиттэр.

1957 сыллаахха Бээрийэттэн төрүттээх Турантаев Еремей Афанасьевич диэн уолга кэргэн тахсан, дьиэ - уот туттан , күрүө – хаһаа тэринэн харыс да сиргэ халбарыйбакка төрөөбүт Уһун - Күөлбэр олохтоохтук олохсуйбутум, 10 оҕону төрөтөн, биһиктээн ийэ аҕа дьолун билбиппит            

     Сэрии кэнниттэн бүттүүн урусхалламмыт дойдуну атаҕар туруорууга , саҥа эйэлээх олоҕу тутууга , ааспыт үйэ дьоно биһи , сэрии кэминээҕи оҕолор атахпытыгар туран , эдэр эрчимнээх сааспытыттан үлэни өрө туппуппут, үлэттэн дьолломмуппут.

   Колхозка субан сүөһү көрүүтүгэр, онтон Партизан – Заболоцкай аатынан совхоз Уһун – Күөл отделениятыгар доярканан үлэлээбитим, оччотооҕу дьон үлэни өрө тутан олус эппиэтинэстээхтик , үрдүк ирдэбиллээхтик, сыһыаннаһарбыт, ол иһин да буолуо эдэр дояркаларга наставнигынан сыһыарбыттара. 1975 сыллаахха « Сардаҥа » ферма старшайынан ананан, социалистическай куоталаһыыга былааны толорууга үрдүк көрдөрүүлэри ситиспиппит, 1982 сылаахха биир ыанар ынахтан - 2000 кг 1983 сылаахха - 2011 кг үүтү ыаммыт былааны аһара толорбуппут. Бу үлэлиир сылларбар « Сардаҥа » ферма юбилейнай өйдөбүнньүк вымпелынан Социалистичесай куоталаһыы түмүгэр 1982.1983, 1984, 1985, 1987 сылларга ферма коллектива бастакы миэстэлэри ыларыгар мин кылаатым эмиэ баарыттан олус киэҥ тутта, астына саныыбын. 30- тан тахса сыл үлэлээн пенсияҕа тахсыбытым.

   Үлэлиир сылларбар үрдүк көрдөрүүлэрим иһин үгүс элбэх Бочуотунай грамоталары , Махтал бэлиэ суруктары , дипломнары туттрбыттара.Пенсияҕя тахсан баран олохтоох библиотекаҕа тех үлэһитинэн үлэлээбитим. 23 сиэннээхпин , 24 хос сиэннээхпин 81 сааспар үктэнэнним.

IX , XI  пятилетка Ударнига буолбутум.

1975,1978 сылларга социалистическай куоталаһыы кыайыылааҕа, коммунистическай Үлэ ударнига анал знактара.

Улуу Кыайыы 50 ,60 сыллара медаль

1984 с Үлэ ветерана

I – Өспөх нэһилиэгин Экономическай сайдыытыгар кылаатын иһин   знак

                                                                               Кулун тутар 25 күнэ 2017 сыл Уһун – Күөл

1936 сыллаахха сэтинньи 7 күнүгэр Бээрийэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ.Аҕата Васильев Федор Егорович , ийэтэ Аана диэн 7 оҕоттон 2 эрэ оҕо хаалбыт. Холкуостаах дьон этэ. Ийэтинэн аймахтара Чараҥ Бурцевтар аймах эбит. Ииппит ийэтэ Балаайа диэн кэлин 7 оҕо төрөөбүт. Абаҕата Васильев Савва Егорович тулаайах хаалбытын ииппит. Биэс сааһыттан эдьиийинээн абаҕалара иитэн киһи оҥортообут тулаайах хаалбыттарын. Бастакы үлэм муус түннүгү кыһыйан буор муостаны харбааһын, хонук мастарын дьиэҕэ таһан көмөлөһөр эбиттэр. Дьэ онтон дьоно ынах ыылларыгар тымтык тутан сырдатан биэрэр этим. Урут биригэдьиир ыалларга мөһөөччүккэ кутан сиэмэ ыраастатара ыһыы сиэмэтин,ону остуолга кутан үс суол гына араартараллара – бүтүн туорааҕа туспа, алдьаммыт харынчы бөҕүн туспа биир накаас үлэ этэ.Ол курдук бүтэрдибит да эбии аҕала тураллара. Арыычча бөдөҥөөбүппүт кэннэ бурдук быһыытыгар сиэмэ туоратар этибит. Ону сатаан

ван Федорович 1936 сыллаахха сэтинньи 7 күнүгэр Бээрийэ нэһилиэгэр төрөөбүтэ.Аҕата Васильев Федор Егорович , ийэтэ Аана диэн 7 оҕоттон 2 эрэ оҕо хаалбыт. Холкуостаах дьон этэ. Ийэтинэн аймахтара Чараҥ Бурцевтар аймах эбит. Ииппит ийэтэ Балаайа диэн кэлин 7 оҕо төрөөбүт. Абаҕата Васильев Савва Егорович тулаайах хаалбытын ииппит. Биэс сааһыттан эдьиийинээн абаҕалара иитэн киһи оҥортообут тулаайах хаалбыттарын. Бастакы үлэм муус түннүгү кыһыйан буор муостаны харбааһын, хонук мастарын дьиэҕэ таһан көмөлөһөр эбиттэр. Дьэ онтон дьоно ынах ыылларыгар тымтык тутан сырдатан биэрэр этим. Урут биригэдьиир ыалларга мөһөөччүккэ кутан сиэмэ ыраастатара ыһыы сиэмэтин,ону остуолга кутан үс суол гына араартараллара – бүтүн туорааҕа туспа, алдьаммыт харынчы бөҕүн туспа биир накаас үлэ этэ.Ол курдук бүтэрдибит да эбии аҕала тураллара. Арыычча бөдөҥөөбүппүт кэннэ бурдук быһыытыгар сиэмэ туоратар этибит. Ону сатаан туораппакка хара сор буолара Аспытын бэйэбит булунар этибит кутуйах , күтэр хасааһын ордуулаан хатаран дьиэбитигэр илдьэрбит. Ол сиэмэбитин тааска тардан лэппиэскэлээн өйүө оҥосторбут. Оннук хас күн аайы үлэ быыһыгар. Сылайыы, аччыктааһын бөҕөтө баара. Сайынын үксүн атах сыгынньах сылдарбытыттан атахпыт төрүт килэриччи чэрдийэн хаалара.

   Малатыылкаҕа ат үүрэрбит, окко оҕуска от кэбиһиитигэр бугул таһарбыт.Бадьайаҕа кэнники сиэмэ таттараллара, онно оҕус үүрэрим,холкуос ууһугар күөрт күөртүүрүм, оҕуһунан ыаллартан чох тастараллара. Ити курдук араас үлэҕэ улахан дьону кытта тэбис –тэҥҥэ үлэлиирим, иһим куруут аччык буолара.Бурдук быһыытыгар сылдан сэлиэһинэй туорааҕын ыстаан сиэн испит тот курдук буоларбыт. Уонна пиэрмэҕэ үүт сүүртэхтэринэ ол күүгэнин иһэн күннүүрбүт. Аҕабыт холкуос араас үлэтигэр үлэлиир буолан хонор хоноһо курдук сылдьара.

     Онтон Бээрийэ оскуолатыгар киирэн 4 кылааска дылы үөрэммитим Интернатка олордон абыраабыттара ити кэмтэн ыла сир тиэриитигэр, оҕустары сиэтэрим. Икки оҕуһу муннун тутуу – дьыала буолбата. Оҕо киһиэхэ ыарахан үлэ ханан даҕаны арытыалыа суохтааххын  булуук тутуута биир сор. Онтон солуокпутун бараналыыбыт. Онно аты кытта уһун күнү быһа солуокка и тириилэрин туттаран кыра да буоллар харчы ыларбыт. Обургу буолан баран от мустарыытыгар хаста да бастаан бириэмийэ ылбытым.Сэрии кэмигэр Кутааманан намыһах баҕайытык байыаннай сөмөлүөттэр бараллара.Онно этэллэрэ ити биһиэхэ Советскай Союзка көмөлөһө бардылар дииллэрэ. Сэрии сылларыгар аһыҥа олус күүскэ түспүтэ, улахан дьон дьаама хаһаллар этэ, онно аһыҥа буолунай түһэн өлөллөрө. Тирии имитэн этэрбэс тигэн кэтэрдэллэрэ, этэрбэспит иһэ аһыҥанан туолара, оннук хойуу аһынка этэ. Өлөрө - өлөрө тэбээн иһэрбит. Бээрийэ үрэх сир буолан дулҕа сиэлин охсоллоро. Ону мунньуу биир эрэйдээх үлэ, дулҕа быыһыттан кыраабылынан мунньан ылыы манан үлэ буолбатах, кыраабыл тииһэ бүтэр , ону оҥороочуттан элбэхтик мөҕүллүбүтүм. Ити сылдьан аҕабар көмөлөһөн сылгыһыт буолан хаалбытым.Оҕо сааһым итинник ааспыта. Ама да ааспытын иһин олус ыар кэмнэр ааспыттар

Оскуоланы 4 кылааьынан бүтэрэн баран 1953-1956 сылларга сылгыһытынан сылдьыбыта                                          1957 сыллаахха олоҕун аргыһын Сыроватская Анна Алексеевналыын көрсөн ыал буолан олорон армияҕа ыҥырыллыбыта. Армияҕа сылдьан бастыҥ хайыһардьыт (1952-1962 сс.) Армия кэнниттэн биэс сыл Дьокуускай куоратка милицияҕа үлэлээбитэ. Онтон кэлэн Бороҕоҥҥо мясомолпромҥа рабочайынан сылдьан баран, 1963 сыллаахха Уһун- Күөлгэ тахсан олохсуйбуттара. Барыта 7 оҕону төрөтөн 3 уол 4 кыыҺы атахтарыгар туруоран ыал оҥортообуттара , билигин бары туспа ыал буолан олороллор. “Партизан -Заболоцкай” аатынан совхозка араас үлэлэргэ сылдьан баран 1967 - 1977 сылга субан сүөһүгэ, сылгыга үлэлээбитэ. Оскуола , кулууп тутуутугар үлэлэспитэ. Ааныстаах Уйбаан бииргэ 60 сыл бииргэ ыал буолан олордулар . Барыта 7 оҕону төрөтөн 3 уолу, 4 кыыҺы атахтарыгар туруоран ыал оҥортообуттара,билигин бары туспа ыал буолан олороллор, 15 сиэн 13 хос хос сиэннэрдээхтэр. Иван Федорович билигин бочуоттах сынньалаҥҥа оҕолоругар сиэннэригэр сүбэ –ама буолан олорор.

Наҕараадалара :

1975 с Совхоз бастыҥ сылгыһыт аатын ылбыта.

1977 с Социалистическэй куоталаһыыга оройуон үрдүнэн II - c миэстэ буолан Юпитер мотоцикл фондатын ылбыта.

1984 с Үлэ ветерана мэтээлэ

2001 сыл Улууска дьарыктаах буолуу кииниттэн Махтал сурук

2006 сыл - нэһилиэккэ ыытыллыбыт Тыа хаһаайыстыбатын күнүгэр ыытыллыбыт тэрээһиҥҥэ Басстыҥ сылгыһыт Номинация

2007 сыл Ыал буолан 50 сыл бииргэ олорбуттарын туоһулуур бэлиэ.

2012 сыл I - Өспөх бочуоттаах олохтооҕо аат иҥэриллибитэ.

2016 сыл 80 сааһын томточчу туолбута.

1940 сыллаахха I- Өспөх нэһилиэгэр « Кыһыл Сардаҥа » холкуоһун Илин Куһаҕаһыгар күн сирин көрбүтэ.    Үлэһит илии тиийбэт буолан кыракый, мөлтөх оҕуһу сатаан мииммэт кыысчаан эрдэхтэн сайын окко үлэлэһэрэ. Бөдөҥсүтүүгэ холбоһон Эһэлээх икки кылаастаах оскуолатыгар өйүөнэн үөрэнэн ким ыалга, эбэтэр кыра уопсай диэн ааттаан кыра дьиэҕэ олорон үөрэнэн ,син бэйэбит өйдүүр өйбүтүгэр эбинэн суругу ааҕар суруйар буола улааппыппыт. 1956 -1957 сылларга VII – c кылааһы бүтэрэн , Дүпсүн VIII – c кылааһыгар үөрэнэ барбыта. Онно барыта нууччалыы үөрэтэр буолан кыайбакка уурайбыта. Син холкуос үлэтин кыайар толуу үлэһит буола улааппыппыт. 1958 сыл күһүнүгэр дойдутугар, Уһун-Күөлүгэр бастаан 28 бороону көрүүттэн саҕалаан холкуос, сопкуос ньирэй көрөөччүтүнэн 10 сыл , ыанньыксытынан үлэлээбитэ. Партиялаах оройуон үрдүк көрдөрүүлэрин иһин Москваҕа БСНБСБ – ҕа сылдьыбыта, оройуоннай депутаат буолбута. 1979 сыллаахха кэргэнин Афанасьев Петр Архиповиһы кытта ыал буолан Сунтаар оройуонугар көспүтэ 15 сыл племенной лабораанынан үлэлээн пенсияҕа тахсыбыта. Биир уоллаах үс сиэннээх кэргэнэ Бүөтүр өлбүтүн кэннэ дойдутугар Уһун – Күөлгэ олорбут дьиэтигэр кэлэн олорбута төһө да ыарыйдар уолун ыал оҥорон көмөлөһө олорбута. Олохтон   20     күүстээх ыарыыттан өлөн       туораабыта

                             Наҕараадалара :

“ Лучшей телятнице”диэн кыһыл сатыын таҥастан саҕалаан                                        

1961 сыллаахха 55 ньирэйи көрөн «Саха АССР Верховнай сэбиэтин хайҕал илииһэ грамотанан

“ ЦК ЫБЛКСМ ” значогунан

В И Ленин мэтээлинэн наҕараадаламмыта